Nghiêm Thùy Dương
Câu trả lời thật thì hơi khó nghe: học xong khóa rập chưa phải là biết làm rập. Khóa học cho bạn cách dựng một bộ rập cơ bản. Đủ tay nghề đi làm ở xưởng lại là chuyện của vài năm đứng cạnh người làm rập lâu năm, sửa đi sửa lại những mẫu bị khách chê. Mình làm việc với thợ rập gần như hằng ngày, từng ngồi xem nhiều bạn trẻ đi từ phụ rập lên rập chính, nên viết lại các mốc cho ai đang tính học.
Tách ra học cái gì trước
Làm rập gồm những phần nào? Có ba lớp, học theo thứ tự thì đỡ rối.
Lớp đầu là dựng rập cơ bản: áo sơ mi, quần tây, váy, áo thun. Bạn học cách lấy số đo, tính cử động, dựng thân trước thân sau, tay áo, cổ, rồi ráp thử. Lớp thứ hai là biến kiểu: từ rập gốc, chuyển ly, xẻ, thêm bèo, đổi cổ, làm rập cho các kiểu khách thích. Lớp thứ ba là nhảy size (grading) và giác sơ đồ (marker), tức là từ một size mẫu tạo ra cả dãy size và xếp các mảnh lên khổ vải sao cho đỡ tốn vải nhất. Phần thứ ba gần như luôn làm trên phần mềm ở xưởng xuất khẩu.
Song song với ba lớp đó là may. Người làm rập không cần may nhanh như công nhân, nhưng phải tự may được một mẫu để hiểu vì sao rập của mình lên form xấu. Ai bỏ qua phần may, sau này sửa rập rất vất vả, vì không đoán được lỗi nằm ở rập hay ở đường may.
Ước lượng thời gian cho từng mốc
Mình gom lại các mốc thường gặp. Đây là ước lượng từ những người mình đã thấy, cho người học đều đặn và có thực hành, không phải con số của trường nào.
| Mốc | Làm được gì | Thời gian thường thấy |
|---|---|---|
| Rập cơ bản | Dựng được áo sơ mi, quần tây, váy theo số đo | Vài tháng nếu học đều mỗi tuần |
| Biến kiểu | Từ rập gốc ra kiểu mới theo bản vẽ | Thêm vài tháng, kéo dài tùy số mẫu tự làm |
| Phần mềm rập | Số hóa rập, nhảy size, giác sơ đồ | Một khóa ngắn, nhưng thành thạo phải làm thật ở xưởng |
| Phụ rập ở xưởng | Sửa rập theo comment, chuẩn bị file cho cắt | Một đến hai năm đầu đi làm |
| Rập chính | Tự nhận mẫu mới, xử lý form khó, chịu trách nhiệm mã hàng | Thường sau vài năm, tùy loại hàng |
Vì sao chênh nhau nhiều vậy? Vì loại hàng quyết định độ khó. Rập áo thun và đồ mặc nhà đi nhanh. Rập áo vest, áo khoác có lót, đồ bơi, đồ lót thì lâu hơn hẳn, vì form ôm, nhiều lớp, nhiều chi tiết.
Chọn rập tay hay rập máy
Nên học rập tay trước hay học phần mềm luôn? Theo mình là rập tay trước, ít nhất phần cơ bản. Phần mềm như Gerber AccuMark hay Lectra Modaris chỉ là công cụ. Nó giúp bạn vẽ nhanh, nhảy size nhanh, giác sơ đồ đỡ tốn vải, nhưng không nói cho bạn biết vì sao vòng nách bị cấn. Người chưa từng dựng rập trên giấy thường dùng phần mềm theo kiểu chép số, gặp mẫu lạ là lúng túng.
Ngược lại, chỉ biết rập tay thì khó vào xưởng xuất khẩu, vì ở đó rập gần như đã số hóa hết. Tiệm may đo và xưởng nhỏ vẫn làm tay nhiều. Vậy nên câu hỏi đúng là bạn định làm ở đâu, và rập nằm ở chỗ nào trong con đường làm nghề thời trang mà bạn hình dung cho mình. Muốn mở tiệm hoặc làm cho thương hiệu nhỏ, rập tay là đủ dùng lâu. Muốn vào công ty may lớn, học thêm phần mềm sớm, kể cả khi chỉ là bản học viên.
Làm nhanh hơn nếu muốn
Có cách nào rút ngắn không? Có vài cách mình thấy hiệu quả với người học.
Tự may mọi mẫu mình dựng, kể cả bằng vải rẻ. Mẫu không may ra thì không biết đúng sai. Chụp ảnh từng mẫu, ghi lại lỗi và cách sửa, sau vài chục mẫu bạn sẽ có một cuốn sổ lỗi của riêng mình, quý hơn giáo trình. Tháo một món đồ may sẵn bạn thích, trải các mảnh ra, đo, rồi dựng lại rập từ đó. Cách này gọi vui là “chép rập”, ở xưởng làm hằng ngày khi khách gửi mẫu đối, và nó dạy bạn rất nhiều về cách người khác xử lý form.
Quan trọng nhất là vào xưởng sớm. Một tháng ở xưởng thấy được những lỗi mà lớp học không có: vải co khác nhau giữa hai lô, khách đổi thông số vào phút cuối, rập phải sửa vì chuyền may không làm kịp kiểu đường may đó. Bạn có thể xin làm phụ rập, làm sơ đồ, hoặc thậm chí bắt đầu ở phòng cắt.
Người ta hay hỏi mình có cần học trường không, hay học ở trung tâm là đủ. Mình thấy cả hai đều có người thành nghề. Trường thì có hệ thống, có thời gian học chất liệu và may. Trung tâm và lớp ngắn hạn thì đi thẳng vào thực hành, hợp với người đã đi làm muốn đổi nghề. Câu thứ hai hay gặp là học online có được không. Phần lý thuyết và phần mềm thì được, phần dựng và sửa thì nên có người xem tận tay mẫu của bạn, vì lỗi form nhìn qua màn hình rất khó thấy. Câu thứ ba: lớn tuổi rồi có học được không. Được, mình biết người chuyển sang rập sau khi làm thợ may nhiều năm, và họ lên tay nhanh hơn người trẻ vì đã quen vải.
Đặt mốc cho riêng mình
Nếu phải nói một con số cho dễ nhớ, mình sẽ nói: khoảng một năm học và thực hành nghiêm túc để xin được việc phụ rập hoặc làm sơ đồ, thêm vài năm nữa để tự tin cầm mẫu khó. Nhưng con số đó co giãn rất nhiều. Người học dồn, may nhiều, vào xưởng sớm sẽ nhanh hơn. Người chỉ học trên giấy, không may, sẽ chậm hơn dù học lâu.
Đừng đo tay nghề bằng số tháng học. Hãy đo bằng số mẫu bạn đã tự dựng, tự may, và tự sửa được.