Nghiêm Thùy Dương
“Thành thạo Illustrator, Photoshop. Biết CLO 3D là lợi thế.” Dòng này mình gặp trong tin tuyển trợ lý thiết kế nhiều tới mức thuộc lòng. Lần nào ngồi phỏng vấn, mình cũng hỏi ứng viên một câu đơn giản: “Em mở file Illustrator, vẽ giúp chị một cái áo sơ mi cổ đức, mặt trước mặt sau, trong mười lăm phút nhé.” Khá nhiều bạn ghi “thành thạo” trong CV nhưng tới phút thứ mười vẫn loay hoay với công cụ Pen. Không sao, ai cũng có lúc mới. Nhưng nó cho thấy khoảng cách giữa “đã học” và “dùng được để đi làm”.
Bài này mình chia theo thứ tự nên học, kèm mức độ mà người tuyển dụng thường thật sự cần. Mình làm việc với phòng thiết kế, phòng rập và văn phòng hàng may nhiều năm, nên sẽ nói theo góc nhìn người giao việc.
Học Illustrator trước tiên
Vì sao Illustrator đứng đầu? Vì bản vẽ kỹ thuật (flat sketch hay technical drawing) gần như toàn bộ được làm trên Illustrator ở các công ty mình biết. Bản vẽ này đi vào tech pack, chuyển xuống phòng rập, gửi cho khách, gửi cho xưởng gia công. Nó phải sạch, đúng tỉ lệ, đường may thể hiện bằng nét đứt rõ ràng, chi tiết như túi, nắp, ly, đường diễu đều nằm đúng chỗ.
Mức “dùng được” là bao nhiêu? Theo mình là vẽ được một cái áo hay quần cơ bản, mặt trước và sau, trong vòng mười lăm, hai mươi phút, đối xứng bằng cách vẽ một nửa rồi lật. Biết dùng brush để làm đường may, biết tạo thư viện chi tiết (cổ, tay, túi, khóa kéo) để dùng lại. Biết đổi màu nhanh để làm bảng phối màu (colorway).
Một điều người mới hay bỏ qua: bản vẽ kỹ thuật không phải là tranh. Nó là bản hướng dẫn. Đường nét phải ít mà đủ, để người ở xưởng nhìn vào hiểu ngay. Bản vẽ có bóng đổ, có nếp nhăn vải nhìn thì đẹp, nhưng làm rối người đọc.
Thêm Photoshop cho phần trình bày
Photoshop dùng để làm moodboard, chỉnh ảnh, ghép vải lên bản vẽ để xem trước màu và họa tiết, làm trang trình bày bộ sưu tập. Phần lớn công việc này cũng làm được trên Illustrator hoặc các công cụ trình bày khác, nên mình xếp Photoshop sau. Mức cần thiết là biết làm việc với layer, mask, chỉnh màu cơ bản, cắt ghép ảnh cho gọn.
Một bài tập mình hay giao cho người mới tự kiểm.
Lấy một chiếc áo trong tủ của bạn. Đo các thông số chính, vẽ bản vẽ kỹ thuật mặt trước và sau trên Illustrator, ghi chú đường may, rồi làm ba colorway khác nhau. Sau đó dựng một trang tech pack đơn giản trong Excel: tên mã, bản vẽ, bảng thông số size M, danh sách phụ liệu. Nếu làm hết trong một buổi tối mà không phải tra cách dùng công cụ quá nhiều lần, bạn đã ở mức đi làm được. Nếu mất cả tuần, chưa sao, cứ lặp lại với chiếc áo khác.
Đừng xem nhẹ Excel
Đây là phần mình nói nhiều nhất với người mới, và phần ít bạn chịu nghe nhất. Tech pack ở nhiều nơi vẫn làm bằng Excel hoặc Google Sheets. Bảng thông số theo size, bảng định mức phụ liệu, lịch theo dõi mẫu, danh sách mã hàng của một mùa, tất cả nằm trong bảng tính. Trợ lý thiết kế dùng Excel nhiều hơn người ta tưởng, còn merchandiser thì sống trong Excel. Mình chưa thấy công việc trong ngành thời trang nào ở khối văn phòng mà không đụng tới bảng tính.
Học tới đâu? Định dạng bảng cho dễ đọc, công thức cơ bản, lọc và sắp xếp, cố định dòng tiêu đề, chèn ảnh vào ô, và một số hàm tra cứu để nối dữ liệu giữa hai bảng. Không cần macro hay gì cao siêu. Cần cẩn thận: một ô thông số sai ở size L có thể làm cả lô hàng bị trả.
Ở công ty lớn hơn, dữ liệu sản phẩm có thể nằm trên hệ thống quản lý vòng đời sản phẩm (PLM). Mỗi nơi dùng một hệ thống khác, thường được đào tạo khi vào làm, nên bạn không cần học trước. Chỉ cần hiểu PLM là gì để khỏi bỡ ngỡ khi người phỏng vấn nhắc tới.
Biết phần mềm rập ở mức đọc hiểu
Nếu bạn đi theo hướng thiết kế, không bắt buộc phải làm rập trên máy. Nhưng biết đọc file rập và hiểu cách phần mềm rập làm việc giúp bạn nói chuyện với phòng rập dễ hơn nhiều. Ở các xưởng mình biết, Gerber AccuMark và Lectra Modaris là hai cái tên hay gặp nhất trong mảng rập, nhảy size và giác sơ đồ. Hai hãng này giờ thuộc về cùng một tập đoàn và đã có bản cập nhật cho phép đọc file của nhau, nhưng ở xưởng thì vẫn quen dùng cái nào cứ dùng cái đó.
Nếu bạn muốn làm rập thì chuyện lại khác: phần mềm rập là công cụ chính, nên học bài bản và càng làm sớm ở xưởng càng tốt.
Thử 3D sau khi đã vững nền
CLO 3D, Browzwear VStitcher, Style3D là các phần mềm dựng mẫu ảo hay được nhắc tới trong mấy năm gần đây. Bạn đưa rập vào, chọn chất liệu, phần mềm mô phỏng độ rủ của vải trên người mẫu ảo. Nhiều thương hiệu dùng 3D để duyệt mẫu nhanh hơn, giảm số lần may mẫu thật, và làm ảnh sản phẩm trước khi hàng về.
Có nên học 3D ngay khi chưa đi làm? Mình nghĩ là nên thử, nhưng sau Illustrator và Excel. Có ba lý do. Một, 3D chỉ đẹp khi bạn hiểu rập và chất liệu, nếu không, mẫu ảo rủ như nhựa. Hai, không phải công ty nào cũng dùng, nhất là xưởng nhỏ và thương hiệu nội địa. Ba, file 3D đẹp trong portfolio là điểm cộng thật, vì người biết làm vẫn chưa nhiều, nhưng nếu đánh đổi bằng bản vẽ kỹ thuật yếu thì không đáng.
Nếu chỉ có thời gian cho một phần mềm 3D, hãy xem tin tuyển của những công ty bạn muốn vào ghi cái nào, rồi học cái đó. Mấy phần mềm này đều có bản học thử hoặc chương trình cho sinh viên, mỗi lúc mỗi khác, nên kiểm trên trang chính thức của hãng trước khi trả tiền.
So nhanh trước khi xếp lịch học
| Phần mềm | Dùng để làm gì | Ai cần | Mức nên có khi xin việc |
|---|---|---|---|
| Illustrator | Bản vẽ kỹ thuật, colorway, họa tiết vector | Thiết kế, trợ lý thiết kế, họa tiết | Vẽ nhanh, sạch, có thư viện chi tiết |
| Photoshop | Moodboard, ghép vải, chỉnh ảnh, họa tiết in | Thiết kế, họa tiết, nội dung sản phẩm | Layer, mask, chỉnh màu cơ bản |
| Excel / Google Sheets | Tech pack, bảng thông số, theo dõi mẫu | Gần như mọi vị trí văn phòng | Công thức, lọc, tra cứu, trình bày gọn |
| Gerber AccuMark, Lectra Modaris | Rập, nhảy size, giác sơ đồ | Rập, sơ đồ, kỹ thuật | Rập: làm được. Thiết kế: đọc hiểu |
| CLO 3D, VStitcher, Style3D | Mẫu ảo, mô phỏng độ rủ, ảnh sản phẩm | Thiết kế, phát triển sản phẩm | Điểm cộng, không bắt buộc ở nhiều nơi |
Thứ tự học mình gợi ý cho người theo hướng thiết kế: Illustrator, Excel, Photoshop, rồi tới 3D. Người theo hướng rập thì phần mềm rập đặt lên đầu, Illustrator chỉ cần đủ để đọc bản vẽ. Người theo hướng merchandiser thì Excel trước, mấy cái còn lại biết sơ là được.
Cho người tuyển thấy bạn dùng thật
Ghi “thành thạo” trong CV thì ai cũng ghi. Cách khiến người tuyển tin là cho họ xem sản phẩm: vài trang bản vẽ kỹ thuật sạch, một trang tech pack bạn tự làm, một mẫu 3D nếu có, kèm ghi chú làm bằng phần mềm nào. Mình thấy một trang tech pack chỉn chu thuyết phục hơn mười trang minh họa đẹp, vì nó giống thứ bạn sẽ làm vào ngày đầu đi làm.
Nếu được giao bài test, làm đúng định dạng người ta yêu cầu, đúng hạn, đặt tên file rõ ràng. Nghe nhỏ, nhưng đó chính là thứ phòng thiết kế đánh giá: bạn có làm việc được trong một quy trình hay không.
Mình không nghĩ cần học hết mọi phần mềm trước khi đi xin việc. Học chắc hai ba cái nền tảng, làm ra sản phẩm thật bằng chúng, rồi học thêm khi công việc đòi hỏi. Phần mềm thay đổi theo từng vài năm. Cách nhìn một bản vẽ kỹ thuật và một bảng thông số thì dùng được lâu.