Nghiêm Thùy Dương
Thứ nặng nhất trong túi của một stylist không phải quần áo. Là hộp kẹp. Kẹp càng cua, kẹp giấy, ghim băng, băng keo hai mặt, kim chỉ, kéo nhỏ, cây lăn bụi, miếng lót giày, mấy cái túi zip đựng khuyên tai cho khỏi lạc. Mình từng làm stylist tự do một thời gian, trước khi quay về làm việc với các thương hiệu, và cái hộp đó đi theo mình qua không biết bao nhiêu buổi chụp. Người ngoài nhìn ảnh lookbook thấy bộ đồ đẹp. Người trong nghề nhìn ảnh thì đoán xem sau lưng người mẫu có bao nhiêu cái kẹp.
Bài này mình kể một ngày làm việc điển hình, ghép từ nhiều ngày thật, để ai đang tò mò về công việc của stylist thời trang hình dung được nó trông thế nào khi không có bộ lọc ảnh.
Đọc brief từ tối hôm trước
Ngày chụp thực ra bắt đầu từ mấy hôm trước. Khách, có thể là một thương hiệu, một tạp chí, một công ty quảng cáo hay một người nổi tiếng, gửi brief: chụp gì, cho ai xem, tông màu, cảm giác muốn có, số look cần ra. Brief tốt có moodboard, có danh sách sản phẩm bắt buộc phải xuất hiện, có thông tin người mẫu với số đo. Brief tệ thì chỉ có một câu kiểu “trẻ trung, sang, hơi cá tính”.
Gặp brief tệ thì làm gì? Hỏi lại. Mình học được điều này sau vài lần phải đổi toàn bộ trang phục ngay trên set vì hiểu sai chữ “sang”. Bây giờ mình hay gửi lại cho khách một bảng ý tưởng nhỏ, năm sáu tấm ảnh tham khảo, và hỏi: “Cái này đúng hướng chưa?”
Tối trước buổi chụp, mình đọc lại lịch: mấy giờ có mặt, ai làm tóc, ai trang điểm, nhiếp ảnh gia là ai, chụp trong studio hay ngoài trời. Ngoài trời thì phải tính thêm áo khoác che, ô, khăn lau, đồ dự phòng nếu mưa. Rồi soạn hộp kẹp. Lần nào cũng soạn lại, vì lần nào cũng thiếu một món.
(Số đo người mẫu trên giấy và số đo thật đôi khi lệch nhau. Mình luôn mang thêm một hai size quanh size dự kiến, nhất là quần và giày.)
Đi gom đồ trước đó vài ngày
Đồ ở đâu ra? Đây là phần người mới hay không hình dung được. Stylist không tự sắm đồ cho mỗi buổi chụp. Với chụp cho thương hiệu, đồ là sản phẩm của chính khách, gửi tới từ kho hoặc văn phòng. Với chụp tạp chí hay cho người nổi tiếng, stylist đi mượn đồ từ showroom, từ thương hiệu, từ nhà thiết kế quen, gọi là “pull đồ”. Mượn thì phải có giấy tờ: danh sách từng món, tình trạng, ngày trả.
Gom đồ là lúc mối quan hệ quan trọng hơn gu. Showroom cho bạn mượn khi họ tin bạn sẽ trả đúng hạn, trả sạch, và tác phẩm có ghi tên họ. Một lần trả trễ hay làm dính son lên áo trắng là đủ để bạn bị gạch tên. Mình biết vài người mới vào nghề rất có mắt nhưng làm mất lòng showroom ngay năm đầu, sau đó phải tự bỏ tiền mua đồ chụp, rồi bỏ nghề. Trong cả ngành thời trang, ít vị trí nào mà uy tín cá nhân ảnh hưởng tới việc có đồ để làm như stylist.
Chạy fitting nếu được cho chạy
Fitting là buổi thử đồ trước ngày chụp. Không phải job nào cũng có, vì tốn thời gian của người mẫu, người nổi tiếng hay khách hàng. Nhưng có fitting thì đỡ khổ ngày chụp rất nhiều.
Trong fitting, mình thử từng look, chụp ảnh nhanh bằng điện thoại, ghi chú chỗ nào cần sửa: quần dài quá, áo rộng vai, váy trông dày khi lên hình. Đồ mượn thì không được cắt sửa, nên chỉ có kẹp, ghim, băng keo. Đồ của khách thì đôi khi được may lại chút ít, nhưng phải hỏi trước. Fitting cũng là lúc biết người mặc có thoải mái không. Một người mẫu đứng gồng trong bộ đồ chật sẽ lộ ra trong ảnh, dù bộ đồ đẹp đến đâu.
Sau fitting, mình gửi khách bản ghép các look để duyệt. Khách có quyền đổi, và thường đổi một hai look. Chuyện bình thường.
Đến sớm hơn mọi người
Ngày chụp, stylist thường có mặt sớm. Việc đầu tiên là dựng giá treo, xếp đồ theo thứ tự look, mỗi look một móc, có thẻ ghi số. Giày xếp dưới chân giá theo đúng thứ tự. Phụ kiện vào túi zip có số tương ứng. Rồi ủi. Bàn ủi hơi (steamer) là thứ mình dùng nhiều thứ hai sau kẹp. Đồ đi đường nhăn hết, áo sơ mi lụa nhăn chỉ sau năm phút ngồi xe.
Trong lúc người mẫu làm tóc và trang điểm, mình trao đổi với nhiếp ảnh gia về khung hình: chụp toàn thân hay nửa người, có chụp chi tiết không, góc nào. Biết khung hình thì biết kẹp ở đâu. Kẹp sau lưng chỉ được khi không có góc nghiêng.
Một đoạn trao đổi trên set mình nhớ.
Nhiếp ảnh gia: “Look ba mình muốn cho bạn ấy xoay người, chụp ba phần tư từ bên trái.”
Mình: “Vậy phải gỡ kẹp hông trái, áo này rộng hai size so với bạn ấy. Cho mình năm phút, mình chuyển kẹp ra sau lưng và gài thêm băng keo phía trong vạt áo. Góc ba phần tư nhìn được, nhưng xoay quá sang phải sẽ thấy kẹp.”
Nhiếp ảnh gia: “Ok, mình giữ ở góc đó thôi.”
Chỉ vậy. Không ai nhắc gì tới cái đẹp. Toàn là chuyện kỹ thuật.
Đứng ngoài khung suốt buổi
Khi máy ảnh bắt đầu bấm, stylist đứng ngay sát mép khung hình. Mắt không rời màn hình máy tính nối với máy ảnh (tethering) hoặc màn hình máy. Cổ áo lệch, nếp gấp xấu ở bụng, dây váy tuột, tóc vướng vào khuyên tai, một sợi chỉ thừa lòi ra. Mình bước vào chỉnh, bước ra, bước vào, bước ra. Mỗi look có thể chụp hàng trăm tấm, nên chỉnh cũng hàng chục lần.
Người mới hay hỏi: đứng cả ngày vậy có mệt không? Mệt. Đứng gần như liên tục, ăn trưa vội giữa hai look. Sức khỏe là một phần của nghề, ít ai nói ra.
Giữa buổi, khách hoặc giám đốc sáng tạo sẽ xem ảnh và góp ý. Có khi họ muốn đổi phụ kiện, đổi thứ tự look, thêm một look không có trong kế hoạch. Stylist phải có phương án ngay tại chỗ, từ những gì đang có trên giá. Vì vậy mình luôn mang dư vài áo trơn, vài quần màu trung tính.
(Một thói quen nhỏ: chụp ảnh từng look ngay khi mặc xong, trước khi lên set. Đến lúc trả đồ hay khách hỏi lại “hôm đó bạn ấy đeo khuyên tai nào”, có ảnh là trả lời được ngay.)
Gỡ, đếm và trả cho sạch
Hết giờ chụp, mọi người về. Stylist chưa về. Gỡ kẹp, gỡ băng keo khỏi từng món, kiểm tra vết son phấn, vết bẩn, chỉ sút. Gấp hoặc treo lại theo đúng cách nhận. Đếm lại theo danh sách mượn. Thiếu một chiếc khuyên tai là phải tìm khắp studio, kể cả bò xuống gầm ghế.
Hôm sau là ngày trả đồ. Trả đúng hạn, kèm lời cảm ơn, và nếu được thì gửi ảnh thành phẩm cho showroom khi ảnh đã đăng. Đó là cách giữ mối cho lần mượn sau. Phần giấy tờ còn lại là báo chi phí: tiền taxi chở đồ, tiền mua phụ kiện, tiền giặt hấp, tiền bồi thường nếu có. Stylist tự do phải tự làm hóa đơn, tự theo dõi khách nào trả tiền chưa, khách nào trễ. Phần này không ai dạy trong lớp phối đồ, nhưng làm sai thì hết tháng mới thấy mình làm không công.
Nhìn kỹ trước khi chọn nghề
Một ngày như vậy có gì vui? Có. Thấy bộ ảnh lên đẹp, nhận ra look mình chọn được dùng làm ảnh bìa, được làm việc với người giỏi và học từ họ, được đi những nơi bình thường không có lý do để đến. Nhưng phần lớn thời gian là lao động chân tay và quản lý hậu cần, thứ người ta ít khi đăng lên mạng.
Ai nghĩ đến nghề này, mình gợi ý đi làm trợ lý stylist trước. Trợ lý xách đồ, ủi đồ, trả đồ, đứng set nhìn người chính làm việc. Công việc vất vả và thu nhập ban đầu thường không nhiều, nhưng là cách nhanh để quen showroom, quen nhiếp ảnh gia, quen cách chạy một buổi chụp. Sau một thời gian, khi có vài bộ ảnh mang tên mình và có người gọi trực tiếp, mới tính chuyện nhận job riêng.
Stylist có nhiều nhánh khác nhau. Stylist cho thương mại điện tử chụp số lượng lớn mỗi ngày, nhịp nhanh, ít sáng tạo nhưng đều việc. Stylist tạp chí và quảng cáo thì job ít hơn, đòi hỏi ý tưởng nhiều hơn. Stylist cá nhân (personal stylist) làm với khách hàng thường: đi mua sắm cùng họ, sắp lại tủ đồ, tư vấn mặc cho công việc. Nhánh này cần kỹ năng giao tiếp và giữ khách hơn là quan hệ với showroom. Nhiều người làm song song hai nhánh để đỡ bấp bênh.
Mình nghĩ nghề này hợp với người thích chi tiết, chịu được việc nặng, và không cần được khen trên set. Gu thẩm mỹ cần, nhưng gu học được. Sự tỉ mỉ khi đếm kẹp và trả đồ thì khó dạy hơn nhiều.